საშიშია თუ არა ორსულთა დიაბეტი - თამარ ხასაია სიმპტომებსა და შედეგებზე

რატომ არის აუცილებელი შაქრის დონის კონტროლი ორსულობისას, რას სიმპტომებით ვლინდება გესტაციური ანუ ორსულთა დიაბეტი, რა გართულებები შეიძლება მოჰყვეს შაქრის დონის მატებას და დამოკიდებულია თუ არა ეს იმაზე, რა ნიშნულამდეა მომატებული გლუკოზა. რამდენ ხანში იწყება პრობლემები ორგანიზმში შაქრის დონის მატების შემდეგ, რა ტიპის საკვებს უნდა მიანიჭოს ორსულმა უპირატესობა და უნდა თქვას თუ არა მან უარი ტკბილეულზე – ამ და სხვა საინტერესო თემებზე გადაცემაში „სტუმრად ექიმთან“ კლინიკა „ინ ვიტროსა“ და „კარაპს მედლაინის“ ექიმმა-ენდოკრინოლოგმა თამარ ხასაიამ ისაუბრა.

თამარ, რატომ არის ასე მნიშვნელოვანი შაქრის დონის კონტროლი ორსულობისას?

გლუკოზა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია ნივთიერებათა ცვლაში. გლუკოზა წარმოადგენს ენერგიის წყაროს როგორც დედის, ასევე ნაყოფის და მისი ნორმალური ზრდა-განვითარებისთვის. მისი კონტროლი საშუალებას გვაძლებს დროულად დავაფიქსიროთ არსებული ან მოსალოდნელი დარღვევები და დროულად ჩავატაროთ საპროფილაქტიკო ღონისძიებები, რათა თავიდან ავირიდოთ მოსალოდნელი გართულებები. თუ დიაგნოზირებულია  დაავადება, გესტაციური ანუ ორსულთა დიაბეტი, რომელსაც მთელი რიგი გართულებები ახლავს, დროული დიაგნოსტირების შემთხვევაში, მისი სწორად მართვის საშუალება გვეძლევა. იმისათვის, რომ მივიღოთ ჯანმრთელი ნაყოფი და დედისთვის კარგად დამთავრდეს ეს მდგომარეობა.

გლუკოზის განსაზღვრა სისხლში დღეს სახელმწიფო პროგრამით გათვალისწინებულია მხოლოდ ერთხელ, ორსულობის 24-ე კვირაზე, რატომ მაინცდამაინც ეს ვადა?

გლუკოზის განსაზღვრა სისხლში ორსულობის 24-ე კვირაზე იმ ქალბატონებისთვის არის სავალდებული, რომლებსაც ორსულობის დადგომამდე არ აღენიშნებოდათ ნახშირწყლოვანი ცვლის დარღვევა. მეორე ტრიმესტრში მაღალია რისკი ნახშირწყლოვანი ცვლის დარღვევის, ამ ვადაზე უფრო დიდია შანსი ორსულებს განუვითარდეთ გესტაციური დიაბეტი. ეს მიდგომა არ ეხებათ იმ ქალბატონებს, რომლებსაც ორსულობის დადგომამდე აღენიშნებოდათ ნახშირწყლოვანი ცვლის დარღვევა. აღსანიშნავია, რომ მხოლოდ 24-ე კვირაზე აღნიშნული კლევა არ არის საკმარისი, ასევე მნიშვნელოვანია 10-12-ე კვირა, მე-18 კვირა, 28-ე კვირა და 32-ე კვირა. ასეთი მკაცრი მონიტორინგი გვაძლევს იმის საშუალებას, რომ დროულად იქნეს დიაგნოსტირებული მოსალოდნელი დარღვევა და ვუმკურნალოთ არა გართულებას, არამედ მოვახდინოთ დაავადების პრევენცია, ანუ საპროფილაქტიკო მკურნალობა.

რატომ შეიძლება მოიმატოს შაქრის დონემ სისხლში ორსულობისას და ვისთვის არის ეს რისკ-ფაქტორი?

მაღალი რისკის ჯგუფი აქვთ იმ ქალბატონებს, რომლებსაც გააჩნიათ ჭარბი წონა, ორსულობის ფონზე წონის მკვეთრი მატება აღენიშნებათ, ასევე რისკ ჯგუფია 30 წელზე მეტი ასაკის ქალბატონები, ის ქალბატონები, რომლებსაც ანამნეზში მკვდრადშობადობა ან ნაადრევად შეწყვეტილი ორსულობა  აღენიშნებათ. ორსულებს, რომლებსაც წინა მშობიარობის დროს 4 კილოგრამზე მეტი წონის ნაყოფი შეეძინათ, ჭარბწყლიანობა აქვთ და ა.შ.

გლიკემიის დონის დარღვევის განსასაზღვრათ ჩვენ მივმართავთ გლუკოზა-ტოლერანტული ტესტის ჩატარებას, ორსულს უზმოზე ვაბარებინებთ სისხლს, შემდეგ ვასმევთ გლუკოზის ხსნარს და 1-2 საათში ვნახულობთ, როგორ იცვლება გლიკემიის დონე. ჩემს კოლეგებს მინდა ვუთხრა, თხოვნის სახით და არა გასაბრაზებლად, ეს მიდგომა ეხება იმ ორსულებს რომლებსაც ორსულობის დადგომამდე არ ქონდათ დარღვევები, როდესაც პაციენტს ორსულობის დადგომამდე აღენიშნებოდა გლუკოზისადმი ტოლერანტობის დარღვევა და დიაბეტის განვითარების მაღალი რისკი, ამ შემთხვევაში გლუკოზით დატვირთვას არ ვიყენებთ, რადგან ამ ტესტმა შეიძლება თვითონ მოახდინოს დიაბეტის განვითარების პროვოცირება.

რა სიმპტომებით ვლინდება გესტაციური დიაბეტი?

საზოგადოებაში გავრცელებული სიმპტომები, როგორიცაა წონაში კლება, გაძლიერებული წყურვილის შეგრძნება და პირის სიმშრალე, ეს სიმპტომატიკა პირველი ტიპის დიაბეტს ახასიათებს. გესტაციური და მეორე ტიპის დიაბეტის დროს ეს სიმპტომები არ მოდის წინ, ასე რომ ნუ ვიქნებით ამ სიმპტომების იმედად. ასეთ დროს შეიძლება სახეზე იყოს წონაში მკვეთრი მატება, შიმშილის აუტანლობა, გაძლიერებული მადა, მოშიების შემთხვევაში შინაგანი კანკალის და ფორიაქის შეგრძნება, ხელების კანკალი, ძილიანობა საკვების მიღების შემდეგ და ა.შ. აღსანიშნავია, რომ გავრცელებული სიმპტომატიკა უკვე დაგვიანებულ შემთხვევებში ვლინდება, როდესაც ორსულობა მიმდინარეობს დიაბეტის ფონზე.

რა გართულებები შეიძლება მოყვეს შაქრის დონის მატებას და დამოკიდებულია თუ არა ეს იმაზე, რა ნიშნულამდეა მომატებული გლუკოზა?

ლაბორატორიული ციფრების ცვალებადობა შეიძლება არ იყოს პირდაპირპროპორციული სიმპტომატიკის, ანუ დაავადების გამოხატულების, ისევე როგორც დაავადების გამოხატულება არ არის პირდაპირპროპორციული ლაბორატორიული მაჩვენებლების. ნახშირწყლოვანი ცვლის დარღვევა არის მთელი რიგი მეტაბოლიზმის დარღვევა, როგორც დედის, ასევე ნაყოფის ორგანიზმში, რომელსაც თან ახლავს სხვა გინეკოლოგიური გართულებები. გართულებების რისკზე რომ ვისაუბროთ, ყველა მონაცემი უნდა გვქონდეს დაჯამებული, შეიძლება ციფრი მკვეთრად მაღალი არ იყოს, მაგრამ გართულებების რაოდენობის თვალსაზრისით პაციენტს და ორსულობას მაღალი რისკი აღენიშნებოდეს. ყველა პაციენტი არის ინდივიდუალური და ექიმების სწორი მიდგომა მდგომარეობს იმაში, რომ თითოეულ პაციენტზე ვიმსჯელოთ კონკრეტულად. შესაძლოა პაციენტს გესტაციური დიაბეტი არ აღენიშნებოდეს, მაგრამ გლუკოზისადმი ტოლერანტობის დარღვევა შესაძლოა, მისთვის სხვა გინეკოლოგიურ პათოლოგიებთან ერთად იყოს იმ რისკის ადეკვატური, რაც შეიძლება ქონოდა იმ ქალბატონს, რომელსაც აღენიშნება გესტაციური დიაბეტი.

რამდენ ხანში იწყება პრობლემები ორგანიზმში შაქრის დონის მატების შემდეგ და რა პრობლემებია ეს?

გესტაციური დიაბეტი პრობლემის გარეშე არ ჩაივლის, თუ ის არ იქნა მართული. დიაბეტის დროული დიაგნოსტირების შემთხვევაში, როდესაც ტარდება მკურნალობა და შესაბამისი ღონისძიებები როგორც დედისთვის ასევე ნაყოფისთვის, გართულებების გარეშე ჩაივლის ორსულობის პერიოდი. თუ დროულად არ ვმკურნალობთ დარღვევეს, ეს უკვე ძალიან ცუდ გავლენას ახდენს როგორც დედის ასევე ნაყოფის მდგომარეობაზე.

გესტაციური დიაბეტის ყველაზე ხშირ გართულებებზე რომ ვისაუბროთ, შესაძლოა თუ არა, გესტაციური დიაბეტის მართვა ორსულობაში და რა ფორმთ იმართება ის, ასევე საინტერესოა ნახშირწყლოვანი ცვლის დარღვევა იწვევს თუ არა უშვილობის პრობლემას?

გესტაციური დიაბეტი ისევე საზიანოა დედისთვის, როგორც ნაყოფისთვის. დედის შემთხვევაში ყველაზე ხშირი გართულება არის დიაბეტის განვითარება, რასაც შეიძლება მოყვეს ორსულთა ჰიპერტენზია, რომელიც თავისმხრივ შეიძლება გართულდეს ეკლამსიით და პრეეკლამსიით. ამან თავის მხრივ შეიძლება საშარდე სისტემის დაზიანება გამოიწვიოს, თირკმლის უკმარისობა. რომ არ დავაფრთხოთ ჩვენი მსმენელი განვმარტავ, ვსაუბრობ არა ნამკურნალებ პაციენტებზე. ნაყოფის შემთხვევაში ყველაზე ხშირი გართულება არის მაკროსომია, ანუ დიდი ზომის ნაყოფი, რაც თავის მხრივ სამშობიარო ტრავმატიზმის მაღალ რისკს გვაძლევს. ფილტვის, გულსისხლძარღვთა სისტემის განვითარების პრობლემები და მთელი რიგი გართულებებისა, რომელიც ამ საკმაოდ მძიმე დიაგნოზს შეიძლება მოყვეს.

რაც შეეხება უშვილობის პრობლემას, ნახშირწყლოვანი ცვლის დარღვევის არსებობის შემთხვევაში, დიახ ეს ერთ-ერთი ფართოდ გავრცელებული დაავადებაა და  საკვერცხეების ფუნქციის დაქვეითება პირდაპირ კავშირშია ნახშირწყლოვანი ცვლის დარღვევასთან, ხელს გვიშლის ფიზიოლოგოური გზით ორსულობის მიღებაში. ასევე მაღალ რისკს ქმნის თვითნებური აბორტით ორსულობის დარღვევის შემთხვევაში. ამიტომ მსგავსი დაავადებები მნიშვნელოვანია, რომ დროულად იყოს დიაგნოსტირებული და სათანადოდ ნამკურნალები.

გესტაციური დიაბეტის დიაგნოზის დასმის შემდეგ ორსულობის მართვის და მკურნალობის რა ფორმას ირჩევთ? შეიძლება თუ არა გესტაციური დიაბეტი სამომავლოდ გადაიზარდოს დიაბეტში?

დიაბეტი, რა ტიპისაც არ უნდა იყოს,  არ არის განაჩენი და ამ პროცესის მართვა სრულიად შესაძლებელია. თანაც ისე, რომ გართულებები მინიმუმამდე იყოს დაყვანილი, გვყავდეს ჯანმრთელი შვილი, რომელსაც არ არის აუცილებელი რომ ჰქონდეს დიაბეტი. დედებს ძალიან ხშირად ჰგონიათ, რომ როდესაც მათ აქვთ რაიმე სახის დიაბეტი, მათ შვილს აუცილებლად ექნება იგივე დაავადება, რაც სწორი არ არის. წინასწარგანწყობა რა თქმა უნდა არსებობს, მაგრამ გენის მატარებლობა არ ნიშნავს იმას, რომ აუცილებლად უნდა დაგვემართოს დიაბეტი თუ ამ ყველაფერს სწორად ვმართავთ. გესტაციური დიაბეტის დროს პირველი არის დიეტოთერაპია, შერჩეული კვების რეჟიმის დაცვას კი გლიკემიის დონის ნორმალიზირება მოყვება. ამის შემდეგ გადავდივართ მედიკამენტოზურ მკურნალობაზე, ორსულობის დროს ინსულინის მართვა ხდება ინსულინოთერაპიით, აქვე აღვნიშნავ, ძალიან ხშირად ადამიანებს გონიათ, რომ ინსულინის გაკეთების შემდეგ მათ აუცილებლად მთელი ცხოვრება მოუწევთ ამის გაკეთება, რაც სწორი არ არის. მხოლოდ პირველი ტიპის დიაბეტია ინსულინდამოკიდებული და აქ არჩევანი არ გვაქვს, ამ ფორმის დიაბეტი მიმდინარეობს ინსულინის დეფიციტით და მისი გარედან შეყვანით ხდება ამ დეფიციტის შევსება. მეორე ტიპის და გესტაციური დიაბეტის დროს ინსულინის მოხმარება გრძელდება იმდენ ხანს, რამდენ ხანსაც ამის საჭიროებაა. გესტაციური დიაბეტის დროს, როგორც კი მთავრდება ორსულობა, ინსულინოთერაპია უწყდება პაციენტს. ინსულინი არ არის ნარკოტიკი მისი გაკეთებით არავინ არაფერს არ ეჩვევა, ინსულინი ნაყოფს არ ვნებს, ის გვაძლევს საშუალებას მთელი რიგი გართულებების თავიდან არიდებისა.როგორც წესი მშობიარობის შემდეგ გესტაციური დიაბეტი ლაგდება, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მას არ აქვს შანსი დაემართოს დიაბეტი ტიპი ორი. გესტაციური დიაბეტი არ არის გარანტია იმისა, რომ მას არასოდეს ექნება პირველი ტიპის დიაბეტი, ინდივიდუალური საკითხია. ასევეა ორსულთა ჰიპერტენზიის შემთხვევებიც, ორსულობის დასრულებისთანავე ლაგდება. ორსულობა – ეს მთელი რიგი ბიოქომიური პროცესია ორგანიზმში.

თუ ქალს მშობიარობიდან ექვსი კვირის შემედეგ დაუფიქსირდება გლუკოზისადმი ტოლერანტობის დარღვევა, მას აქვს მაღალი რისკი, ხუთი წლის განმავლობაში განუვითარდეს დიაბეტი ტიპი 2, თუ მოხდება პროფილაქტიკა და ადექვატური მკურნალობა, ეს ვადებიც გადაიწევს.

რა ტიპის საკვებს უნდა მიანიჭოს ორსულმა უპირატესობა და უნდა თქვას თუ არა მან უარი ტკბილეულზე?

სასურველია ჯანსაღი კვება, ეს არის იგივე კვების მენიუ, რაც ჯანმრთელ ადამიანს უნდა ჰქონდეს, ცოტა ნახშირწყალი, მეტი ცილა, ბევრი ბოსტნეული, რძის პროდუქტი და ნაკლები ტკბილი. ძირითადად რასაც ორსულებში არ მივესალმებთ, ეს არის ცხვრის და ღორის ხორცი, მაიონეზი, კონსერვები, შებოლილი პროდუქტები, ალკოჰოლი და თამბაქო თავისთავად.

ვისაც გლუკოზისადმი ტოლერანტობის დარღვევა აქვს ან აღენიშნება, ამ შემთხვევაში კვების რაციონი ინდივიდუალურია, გააჩნია კონკრეტულ პაციენტს კონკრეტული ტიპის ნახშირწყალზე როგორი რეაქცია აქვს. მე არ გამოვირჩევი მკაცრი დიეტებით, მონოკომპონენტური დიეტა ჩემი აზრით უფრო დიდ სტრესს აყენებს ადამიანის ორგანიზმს, ვიდრე მრავალფეროვანი კვება. მე არ ვსაუბრობ კრემიანი ნამცხვრების მირთმევაზე რა თქმა უნდა. მე პურის მკვეთრ ამოღებას არ მივესალმები, გააჩნია ვისთან ვსაუბრობთ პურის ამოღებაზე, თუ ორსულობა ბევრი ინსულინის დაგროვებით მიმდინარეობს, ასეთ ადამიანს გამძაფრებული შიმშილის გრძნობა აქვს და პურის ამოღების შემთხვევაში ამბობს, რომ ცუდად ხდება. როდესაც ჭარბი ინსულინია ორგანიზმში, მას სჭირდება ნივთიერებათა ცვლის სწორად მართვისთვის გახანგრძლივებული მოქმედების ინსულინი, როგორც კი პურს ამოვიღებთ, მას ნახშირწყლის დეფიციტი უჩნდება და გლუკოზა საჭიროზე დაბლა ჩამოდის, პაციენტისთვის როგორც ცრუ ჰიფოგლიკემია ისე აღიქმება და მართლა ცუდად გრძნობს თავს.

ყველა პაციენტის ერთნაირ დიეტაზე ყოფნა არ არის სწორი მიდგომა. კვების კულტურა ყველა ადამიანს უნდა ჰქონდეს. ყველა პროდუქტისადმი ადამიანის ორგანიზმს ინდივიდუალური მგრძნობელობა აღენიშნება, ექიმმა კონკრეტული ერთი ადამიანი უნდა გაითვალისწინოს. ინსულინოთერაპიის დროს ადამიანს უნდა ჰქონდეს კვების ის რაციონი, რომელიც ორგანიზმს ნორმალური ფუნქციონირებისთვის სჭირდება.

გადაცემის აუდიოჩანაწერი